Kesantunan Bahasa
Kesantunan
Bahasa: Sapaan dan Rujukan dalam Bahasa Melayu
Bahasa Melayu mempunyai sapaan dan rujukan yang berbeza daripada
bahasa-bahasa lain dan setiap penuturnya mesti
menguasainya dan menggunakannya dengan betul dalam konteks yang sesuai
dengan lawan tutur mereka. Kesalahan penggunaan sapaan dan rujukan ini boleh
menimbulkan suasana yang tegang dan tidak harmoni di antara penutur dan lawan
tutur. Kata-kata bukan sahaja berfungsi untuk merujuk seseorang tetapi mendukung
fungsi memperlihatkan kesopanan
penutur menggunakan bahasa tersebut.
Sapaan dan rujukan dalam bahasa Melayu terbahagi kepada dua situasi,
iaitu situasi formal dan situasi tidak formal. Dalam situasi tidak formal,
kebiasaannya penutur menggunakan sapaan yang merujuk hubungan akrab dengan lawan
tutur. Di
dalam hubungan formal, bahasa Melayu mempunyai sistem sapaan dan rujukan
tersendiri berbeza daripada situasi tidak formal.
Dalam situasi formal biasanya pengguna bahasa Melayu menggunakan
perkataan yang menunjukkan rasa hormat terhadap lawan tutur mereka. Pengguna
bahasa Melayu tidak boleh mencampuradukkan penggunaan kata-kata tersebut secara
sesuka hati.
Yang
berikut diperincikan penggunaan
Kata Ganti diri Sebagai Sapaan dan Rujukan.
|
KATA
GANTI DIRI
|
ORANG
YANG DITUJUKAN
|
|
Saudara/saudari
|
Rujukan dan sapaan kepada orang yang baru dikenali, rujukan kepada hadirin
majlis.
|
|
Cik
|
Orang
perempuan yang belum berkahwin/ berkedudukan tinggi daripada penutur.
|
|
Saya
|
Digunakan
apabila bertutur dengan orang yang dihormati dan mempunyai status yang
lebih tinggi. (guru, orang yang lebih tua, orang yang baru dikenali)
|
|
Aku
|
Digunakan
dalam situasi tidak formal atau kepada kenalan rapat.
|
|
Patik/hamba
|
Digunakan
oleh rakyat biasa apabila bertutur dengan raja.
|
|
Beta
|
Digunakan
oleh raja apabila bertutur dengan rakyat biasa.
|
|
Tuan
|
Orang
yang mempunyai kedudukan tinggi daripada penutur.
|
|
Puan
|
Orang
perempuan yang sudah berkahwin dan dipakai bersama nama atau jenis jawatan
sperti Puan Pengetua.
|
|
Engkau/Kau
|
Digunakan
dalam situasi tidak formal / kenalan rapat.
|
|
Tuk
|
Kadi/Iman/Penghulu
|
|
Anda
|
Digunakan
dalam situasi formal dan boleh ditujukan kepada pendengar tanpa mengira
peringkat umur.
|
|
Tuanku/
Baginda
|
Digunakan
kepada raja.
|
|
Ia/Dia
|
Boleh
dirujuk kepada manusia tetapi tidak kepada objek bukan manusia dan benda.
|
|
Beliau
|
Digunakan
sebagai rujukan orang yang dihormati dan mempunyai kedudukan.
|
|
Mereka
|
Kata
ganti diri
orang ketiga jamak.
|
|
-nya
|
Kata
ganti menunjukkan keupayaan bagi orang ketiga tunggal ( Misalnya, pen ini
pennya).
Boleh juga digunakan sebagai kata ganti
diri orang ketiga tunggal.
(Sampaikan salam saya kepadanya)
|
RUJUKAN
ORANG YANG TELAH MENINGGAL DUNIA
|
ALMARHUM
|
Digunakan
untuk kerabat diraja lelaki
|
|
ALMARHUMAH
|
Digunakan
untuk kerabat diraja wanita
|
|
ALLAHYARHAM
|
Digunakan
untuk lelaki Islam
|
|
ALLAHYARHAMAH
|
Digunakan
untuk perempuan Islam
|
|
MENDIANG
|
Digunakan
untuk lelaki atau perempuan bukan Islam
|
SAPAAN
DAN RUJUKAN HORMAT BAGI YANG BERGELAR
|
GELARAN
|
RUJUKAN HORMAT
|
|
Yang
di-Pertuan agong dan Raja Permaisuri Agong
|
Kebawah
Duli Yang Maha Mulia Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong.
|
|
Raja-raja
|
Duli
yang Maha Mulia
|
|
Balu
Raja
|
Yang
Maha Mulia
|
|
Bergelar
warisan (Tengku, Raja, Tunku, Engku, Ungku)
|
Yang
Mulia
|
|
Perdana
Menteri
Timbalan Perdana Menteri
Menteri Besar
Ketua Menteri
|
Yang
Amat Berhormat
|
|
Tun
Orang Besar Empat
Toh puan
|
Yang
Amat Berbahagia
|
|
Yang
Dipertua Negeri
|
Yang
Berbahagia
|
|
Tan
sri, Puan Sri, Datuk, Datin, Datuk Seri, Datuk seri Paduka.
|
Yang
Berbahagia
|
|
Ketua
Hakim Negara
|
Yang
Arif
|
|
Kadi
|
Sahibul-Fadilah
|
|
Mufti
|
Sahibus-samahah
|
|
Ketua
Jabatan
|
Yang
Berusaha
|
 Cetak Muka Surat
|
